Op 15 oktober aanstaande vindt een commissiedebat plaats over onder andere de transitie naar proefdiervrije innovatie en dierproeven. Als voorbereiding hierop bezocht staatssecretaris Silvio Erkens (LVVN) op 31 augustus Ombion, centrum voor proefdiervrije biomedische translatie in Utrecht en het Nederlands Kanker Instituut (NKI) in Amsterdam. Hij sprak met onderzoekers, dierverzorgers en biotechnici over de dilemma’s en kansen voor meer proefdiervrij mensgericht onderzoek en minder dierproeven.
Anne van der Does en Gimano Amatngalin demonstreren een proefdiervrij model voor longaandoeningen.
Proefdiervrij en dierproeven
De staatssecretaris bezocht in de ochtend Ombion. Hij kreeg proefdiervrije mensgerichte modellen gedemonstreerd en bezocht een geautomatiseerd lab. Bij Ombion staan vier transitieprojecten centraal die proefdiervrije mensgerichte innovaties naar de praktijk brengen voor de ziekten ALS, taaislijmziekte, artrose/reumatische aandoeningen en astma/COPD. In de middag bezocht de staatssecretaris de Mouse Cancer Clinic van het NKI. Het NKI doet vooral onderzoek met muizen naar de ontwikkeling van kanker en mogelijke therapieën voor de behandeling van kanker.
Mensgericht onderzoek naar therapieën en geneesmiddelen
Na de ontvangst in het gloednieuwe Ombion in Utrecht door Daniela Salvatori, wetenschappelijk directeur, en Celia Berkers, hoogleraar diergeneeskunde, kreeg Silvio Erkens demonstraties van proefdiervije modellen met patiëntencellen zoals hersenorganoïdes. Dat zijn in een laboratorium gekweekte, microscopisch kleine en driedimensionale 'mini-breinen', waarmee beter begrepen kan worden hoe neurologische aandoeningen zoals ALS zich ontwikkelen en behandeld kunnen worden. Wetenschappers maken dit 3D-weefselmodel uit menselijke stamcellen.
Kristel Eigenhuis (m) en Marjolein Sneeboer (l) laten de staatssecretaris een hersenorganoïde zien.
Deze en andere nieuwe proefdiervrije modellen, die in het Ombion voor aandoeningen zoals astma, COPD, taaislijmziekte en artrose ontwikkeld worden, moeten eerst getest worden op hun betrouwbaarheid. Ook moet vastgesteld worden welke groepen patiënten baat hebben bij een specifiek medicijn. Dit is nodig zodat ze geaccepteerd kunnen worden door onder andere regelgevende instanties die toezien op de veiligheid en werkzaamheid van geneesmiddelen.
Ombion speelt samen met bedrijven een centrale rol in het proces van ontwikkeling tot toepassing van voor de mens relevante innovaties voor de medische wetenschap en gezondheidszorg. Renée Moerkens, onderzoeker bij Ombion, leidde de staatssecretaris rond in het robotlab dat nu nog ingericht wordt. De faciliteiten van het robotlab, dat uniek is in Nederland, zullen een grote rol gaan spelen bij de schaalvergroting van de proefdiervrije methoden en daarmee de toepassing van meer proefdiervrije technieken in de praktijk. Ook onderwijs & opleiding vormen een belangrijke pijler van het Ombion. De staatssecretaris kon zelf ervaren hoe docenten VR (virtual reality) kunnen inzetten voor onderwijs zonder proefdieren.
Bart van Rossum demonstreert aan de staatssecretaris hoe je virtueel kunt oefenen met injecteren.
Muizen als model voor kankerpatiënten
Na de nodige veiligheids- en hygiëneprotocollen kreeg de staatssecretaris een rondleiding door Marieke van de Ven, hoofd proefdierfaciliteit en Shuraila Zerp, scientific writer & stakeholder engagement adviseur, in de experimentele afdeling van het NKI waar de Mouse Cancer Clinic (MCC) is gevestigd. In de MCC staan muizen (en enkele ratten) model voor verschillende soorten kanker. De onderzoekers gebruiken kleine versies van apparaten die in het ziekenhuis voor patiënten worden gebruikt, zoals een MRI, CT en bestralingsapparaat. Daarmee kunnen ze het verloop van de ziekte in het dier over de tijd beter volgen en zijn er minder muizen nodig voor het onderzoek.
Silvio Erkens (staatssecretaris) en Marieke van de Ven (hoofd proefdierfaciliteit) bij de Mouse Cancer Clinic
De staatssecretaris sprak met onderzoekers en biotechnici over de uitdagingen waar zij aan werken. Bijvoorbeeld hoe ze dierproeven met zo min mogelijk ongerief kunnen uitvoeren, waar er kansen liggen voor vervanging en ze tegelijkertijd belangrijke onderzoeksvragen kunnen (blijven) beantwoorden.
Onderzoek in de Mouse Cancer Clinic
Een momentopname van de transitie naar proefdiervrije innovatie
Het bezoek aan de Mouse Cancer Clinic en de gesprekken met de mensen die er werken, gaven een goede indruk van het proefdieronderzoek voor kanker en de inspanningen die gedaan worden om vervanging, vermindering en verfijning (de 3V’s) in praktijk te brengen.
De gesprekken met de onderzoekers van Ombion gingen vooral over hoe proefdiervrije methoden die door academische centra ontwikkeld worden, opgeschaald kunnen worden en door bedrijven en onderzoeksinstellingen toegepast kunnen gaan worden.
Het werkbezoek bood de staatssecretaris een inzicht in waar we staan met de versnelling van de transitie naar proefdiervrije innovaties. Beide bezoeken maakten ook helder dat samenwerking tussen projecten zoals bij het Ombion, en tussen de klinische praktijk en het onderzoek zoals bij het NKI en Antonie van Leeuwenhoek, cruciaal zijn voor onderzoek, innovatie en betere gezondheidszorg.
Dank aan alle betrokkenen voor het organiseren van de werkbezoeken en het begeleiden van de open en constructieve gesprekken.