Waarom TPI
Er komen steeds meer proefdiervrije testen en onderzoeksmethoden. Maar het duurt vaak lang voordat die hun weg vinden naar bredere toepassing in wetenschappelijk onderzoek en de industrie, nadat regelgevende instanties ze hebben goedgekeurd. Met TPI wil de overheid samen met de TPI-partners de overgang naar een nieuwe standaard van proefdiervrije methoden versnellen.
Erkenning proefdiervrije standaard
Met zo’n nieuwe standaard kunnen steeds meer dierproeven overbodig worden. Dit is een verandering van het hele systeem die veel tijd en geld kost. TPI werkt daarom onder meer aan:
- cultuurverandering: bijvoorbeeld met bijeenkomsten over proefdiervrije innovaties
- onderwijs: stimuleren proefdiervrije onderwijsmodellen
- nieuwe richtlijnen: zonder dierproeven als die niet nodig zijn
TPI Visie, missie, en ambite
Nederland kan zich (internationaal) voorloper noemen in de manier waarop we de versnelling van de transitie naar proefdiervrije innovaties aanpakken.
Visie: Versnellen van de transitie naar proefdiervrije innovatie
Missie partnerprogramma TPI: Beter voorspellen zonder proefdieren
Ambitie partnerprogramma TPI: Nederland met TPI dé katalysator van de (inter)nationale transitie naar proefdiervrije innovatie
TPI beleid en doelstellingen (2024-2029)
Het beleid van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) voor dierproeven en proefdiervrij onderzoek is opgedeeld in drie pijlers. Het partnerprogramma Transitie naar Proefdiervrije Innovatie is onderdeel van pijler 2.
Beeld: TPI
Pijler 1 Dierenwelzijn en de 3V’s
Zolang er nog dierproeven nodig zijn, ziet LVVN erop toe dat ze uitgevoerd worden volgens de Nederlandse wetten en regels. Deze regels en wetten zijn afgeleid van de Europese richtlijn voor dierproeven. Daarin staan regels om proefdieren in Europa en dus ook in Nederland te beschermen. De overheid wil dat zo min mogelijk dieren onnodig lijden. Daarvoor is het 3V-beleid belangrijk: vervangen, verminderen en verfijnen van dierproeven. We zetten ook in op het stimuleren van systematisch literatuuronderzoek (systematic reviews) en preregistratie van dierproeven om onnodige herhaling van onderzoek met dieren te voorkomen.
Op de website van de Rijksoverheid vind je meer informatie over dierproeven.
Pijler 2 TPI-beleid
Een transitie vergt een lange adem en de aanpak van een transitie is zelden tot nooit in een rechte lijn te vangen. De transitie vraagt daarom om meetbare doelstellingen. Samenwerking is daarin heel belangrijk. Mede daarom hebben wij vanuit het ministerie van LVVN, samen met betrokken partijen uit het veld en zes andere betrokken ministeries, het partnerprogramma Transitie naar Proefdiervrije Innovatie (TPI) opgericht. De samenwerking gaat verder dan het partnerprogramma en omvat ook andere partijen.
Om als TPI-partnerprogramma onze missie en ambitie te bereiken, werken de partners ieder voor zich en/of in samenwerking aan activiteiten die aan het behalen van de volgende 5 doelstellingen bijdragen:
Er zijn al veel proefdiervrije innovaties of nieuwe benaderingen mogelijk, waardoor dierproeven overbodig zijn, zoals organen op een chip, longmodellen op basis van mini-orgaantjes, kunstmatige intelligentie (AI) of 3D kweek van menselijke cellen. Maar er is meer nodig.
Strategische thema’s:
- Stimuleren van (door)ontwikkeling van nieuwe en bestaande proefdiervrije innovaties en humaan onderzoek.
- Verminderen van de knelpunten rondom kwalificatie, validatie, acceptatie en implementatie van proefdiervrije innovaties.
- Ondersteuning bieden aan onderzoekers en onderzoeksdomeinen om tot proefdiervrij keuzes te komen.
- Stimuleren van private betrokkenheid (startups) bij ontwikkeling van proefdiervrije innovaties.
Bijvoorbeeld:
We streven naar betere wetenschap, nieuwe en betere geneesmiddelen en geven gehoor aan de maatschappelijke roep om minder dierproeven. Dit leidt ook internationaal tot steeds meer initiatieven om het aantal dierproeven te verminderen. In Europa zetten stakeholders meer en meer actief in op proefdiervrije innovaties in plaats van dierproeven.
Voor de validatie of kwalificatie en acceptatie en implementatie van proefdiervrije innovaties is een internationale of op zijn minst Europese aanpak nodig. Daarom zetten zowel het TPI-programmabureau (LVVN) als de partners binnen het partnerprogramma zich in om deze onderwerpen op Europees niveau te agenderen.
Strategische thema's:
- EU-strategie TPI ontwikkelen door binnen de EU te pleiten voor een meer gemeenschappelijk proefdiervrij innovatiebeleid.
- Stimuleren van TPI-gerichte internationale netwerkvorming door internationaal de samenwerking op te zoeken op het gebied van onderzoek en financiering en door deelname aan besluitvormingsprocessen.
Bijvoorbeeld:
Nieuws: Volgende stap in het versnellen van de overgang naar proefdiervrije innovatie in Europa (mei 2025)
TPI maakt deel uit van een groot netwerk, waardoor de hele keten van maatschappij, wetenschap, overheid en ondernemers bij de versnelling van de transitie kunnen worden betrokken. Dit benutten we door het delen van kennis en door dialoog over de transitie naar proefdiervrije innovaties te voeren. Het delen van kennis en ervaringen is ook van belang om acceptatie en toepassing van proefdiervrije innovaties te versnellen.
Strategische thema's:
- Meer kennisdeling en betere verspreiding van informatie.
- Lokale TPI-netwerken stimuleren.
- Volgende generaties bij transitie betrekken.
- TPI in onderwijs en (nieuwe) opleidingen.
Bijvoorbeeld:
Om de bestaande kennis over proefdiervrije modellen of New Approach Methodologies (NAM’s) beter toegankelijk te maken, stimuleren we (onderzoeks)infrastructuren. Daarmee maken we proefdiervrije innovaties met en voor elkaar beschikbaar en versterken we de kennisketen. Dit draagt bij aan de toepassing van proefdiervrije innovaties.
Strategische thema's:
- Breder beschikbaar maken van (vitaal) menselijk restweefsel voor onderzoek.
- Realiseren van een Centrum voor Proefdiervrije Biomedische Translatie.
- Toename overstap naar serumvrije (FCS-free) in vitro modellen en kweekmedia.
Bijvoorbeeld:
- Stimuleren van het gebruik van NAMs databases (Engels)
- Vital Tissue
- 3Rs Centre Utrecht FCS-free database
We stimuleren open science zodat de resultaten van proefdiervrij onderzoek en dierproeven beter vindbaar, toegankelijk en herbruikbaar gemaakt kunnen worden. Daarmee kunnen we de resultaten van proefdiervrije modellen beter delen. De resultaten van dierproeven kunnen effectiever gebruikt worden en we voorkomen onnodig dubbel onderzoek (research waste) met proefdieren.
Strategische thema's:
- Betere wetenschap door kennisdeling (FAIR) en vindbaarheid van dierproeven en proefdiervrije resultaten en innovaties.
- Publiceren van alle onderzoeksresultaten en vindbaarheid marken van proefdiervrije innovaties.
- Monitoring/indexeren van de voortgang van de transitie.
Bijvoorbeeld:
- Meer Kennis met Minder Dieren Systematic Reviews
- Meer Kennis met Minder Dieren Publish Neutral/Negative Animal Experimental Results
- Beyond Animal Testing Index (BATI)
Pijler 3 Uitfaseren van dierproeven waar mogelijk binnen de huidige Europese wet- en regelgeving
De komende jaren onderzoekt het ministerie van LVVN waar er binnen de huidige Europese wet- en regelgeving mogelijkheden zijn om dierproeven uit te faseren. Daarbij is het belangrijk dat de veiligheid van mens, dier en milieu geborgd blijft. Er wordt vanwege de wet- en regelgeving met name naar Europese mogelijkheden gekeken.
De mogelijkheden om op nationale wettelijke basis dierproeven af te bouwen zijn zeer beperkt vanwege de Europese wet- en regelgeving. Toch is het een expliciete wens van de minister en de Tweede Kamer om het aantal dierproeven in Nederland te verminderen. We onderzoeken of en waar er binnen de huidige Europese wet- en regelgeving kansen liggen om op nationaal niveau bepaalde dierproeven uit te faseren.
Strategische thema’s:
- Onderzoeken welke dierproeven in Nederland binnen de huidige Europese wet- en regelgeving kunnen worden afgebouwd.
- Actieve bijdrage van LVVN (TPI-programmabureau) aan de Roadmap van Europese Commissie om tot afbouw van dierproeven voor chemische veiligheidstesten te komen.